Akademiden çıkıp dünyayı aşılayanlarFrom the lab to vaccinating the world
Ocak 2020'de bir Lancet makalesi okudular ve dünya henüz "pandemi" demeden kararlarını verdiler. Ama hikaye o gün değil, yirmi yıl önce başlıyor.Two physician-researchers turned mRNA technology built for cancer into the first approved mRNA Covid vaccine.
Ocak 2020. Mainz’da bir bilim insanı, tıp dergisi The Lancet’te Çin’in Wuhan kentindeki yeni bir virüs hakkında bir makale okuyor.
Çoğu kişi için bu, uzak bir ülkeden gelen kısa bir haber. Uğur Şahin için ise bir alarm. Makaleyi okuduktan sonra eşi Özlem Türeci ile birlikte bir karar veriyorlar: neredeyse yirmi yıldır kanser için geliştirdikleri mRNA teknolojisini, bu yeni virüse karşı bir aşıya çevirecekler.
O kararı verdiklerinde dünyanın büyük kısmı henüz “pandemi” kelimesini ağzına almamıştı.
Ford fabrikasının çocuğu
Uğur Şahin 1965’te İskenderun’da doğuyor. Dört yaşındayken Köln’e gidiyor, babası orada Ford fabrikasında çalışıyor. Bir göçmen işçi çocuğu olarak büyüyor ve tıp okuyor.
Özlem Türeci ise 1967’de Almanya’nın Siegen kentinde doğuyor. Babası İstanbullu bir cerrah, annesi biyolog. Babası Lastrup’ta bir Katolik hastanesinde çalışıyor. Türeci de tıp okuyor.
İkisinin yolu Homburg’daki üniversite hastanesinde kesişiyor. Türeci son sınıfta, Şahin orada çalışıyor. Ortak bir tutkuları olduğunu fark ediyorlar: bağışıklık sistemini kansere karşı bir silaha çevirmek. 2002’de evleniyorlar.
İlk şirket, ilk satış
Pek bilinmeyen bir detay var: BioNTech, ikilinin ilk şirketi değil.
2001’de Ganymed Pharmaceuticals’ı kuruyorlar. Kanser için antikor geliştiren bir şirket. 2016’da Japon ilaç devi Astellas’a satıyorlar. Satış bedeli 1,4 milyar dolar.
Bir dur ve bunu düşün. Covid’den dört yıl önce, iki bilim insanı zaten milyar dolarlık bir şirket satmış girişimcilerdi. Dünya onları 2020’de tanıdı, ama onlar yirmi yıldır bu oyunun içindeydi.
2008’de, Avusturyalı onkolog Christoph Huber ile birlikte Mainz’da BioNTech’i kuruyorlar. Hedef yine kanser. Araç ise mRNA: vücuda, hastalıkla savaşacak proteini nasıl üreteceğini anlatan bir “talimat” göndermek.
Ocak’tan Aralık’a
Ocak 2020’deki kararın arkasında devasa bir risk var. Şirketin kaynaklarını kanserden alıp, henüz ne kadar yayılacağı bile belli olmayan bir virüse yönlendiriyorlar.
Daha önce grip aşısı üzerinde birlikte çalışmaya başladıkları Pfizer, geliştirme ve dağıtım maliyetlerine ortak oluyor. Kasım 2020’de sonuçlar açıklanıyor: aşı yüzde 90’ın üzerinde etkili. Aralık 2020’de önce İngiltere’de, ardından Amerika’da kullanımına onay veriliyor.
Normalde yıllar süren bir süreç, bir yıldan kısa sürede tamamlanmış oluyor.
Parayı nereden kazandılar?
Kısa cevap: Covid aşısı. Ama asıl cevap daha eski.
Para, Ocak 2020’de verilen bir karardan değil, o kararı verebilecek konumda olmaktan geldi. Yirmi yıl boyunca, çoğu zaman kimsenin ilgilenmediği bir teknolojiye yatırım yaptılar. Dünyanın bu teknolojiye ihtiyaç duyduğu gün, hazır olan birkaç ekipten biri onlardı.
Senin yirmi yılın
Bu hikayeyi “şanslıydılar” diye okumak kolay. Pandemi geldi, doğru yerdeydiler.
Ama şansın bir tanımı var: hazırlığın fırsatla buluştuğu an. Şahin ve Türeci yirmi yıl hazırlandı. Fırsat geldiğinde de bir gece bile beklemediler.
Bugün sana kimsenin ilgilenmediği, “bundan ne olacak ki” dedikleri bir alan var mı? Derine in. Belki bir gün dünya o kapıyı çalar.
Uğur Şahin moved to Germany as a child; Özlem Türeci was born there to a Turkish family. Both were doctors and researchers.
In 2008 they founded BioNTech in Mainz. The mRNA technology they had spent years developing for cancer became, together with Pfizer, the first approved mRNA Covid vaccine in 2020.
Şans, hazırlığın fırsatla buluştuğu andır. Kimsenin ilgilenmediği alanda derine in. Kapı çaldığında hazır ol.A field you go deep in for years can become the most valuable thing in the world when the moment comes.